Genel Sorumluluk İlkesi ve İstisnaları
Limited şirket ortakları, kural olarak şirketin borçlarından sorumlu tutulmazlar. Sorumlulukları, taahhüt ettikleri sermaye payı ile sınırlıdır. Ancak, bu genel kuralın kamu borçları söz konusu olduğunda önemli istisnaları bulunmaktadır. Bu istisnalar, Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun (AATUHK) m. 35'te düzenlenmiştir.
Kamu Borçlarından Sorumluluk ve Takip Şartları
Limited şirket ortağının vergi borcundan dolayı doğrudan takibe uğraması için temel şart, şirketten kamu alacağının tamamen veya kısmen tahsil edilememesi veya tahsil edilemeyeceğinin anlaşılmasıdır. Bu durumda, ortaklar sermaye hisseleri oranında doğrudan sorumlu tutulurlar ve bu kanun hükümleri gereğince takibe tabi tutulurlar.
Tahsil İmkanının Olmaması Koşulu
Ortağın takibinin başlayabilmesi için, öncelikle şirketin kamu borcunu ödeme kabiliyetinin bulunmadığının hukuken ortaya çıkması gerekmektedir. Bu durum, şirkete karşı yapılan icra takibinin semeresiz kalması veya şirketin aciz halinde olduğunun anlaşılması ile belirlenebilir.
Kanuni Temsilcinin Takibinin Gerekip Gerekmediği
Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu'nun 26.06.2019 tarihli ve 2013/1 esas, 2018/1 sayılı kararına göre, limited şirketin vergi borcunun tahsilinde ortağa karşı takibe başlanabilmesi için daha önceden kanuni temsilcinin takibinin gerekli olmadığına hükmedilmiştir. Hem Vergi Usul Kanunu hem de AATUHK'da şirket tüzel kişiliğinden tahsil edilemeyen veya edilemeyeceği anlaşılan vergi borcunun takip ve tahsili ile ilgili olarak şirket ortağı ile kanuni temsilciye başvuru bakımından bir öncelik sıralaması yapılmadığı gerekçe gösterilmiştir. Dolayısıyla, idare, ortağı ve kanuni temsilciyi arasında herhangi bir sıralama olmaksızın takip edebilecektir.
Ancak, bu konudaki bazı Danıştay Daireleri'nin önceki kararlarında, öncelikle kanuni temsilci hakkında takip yapılmak suretiyle şirketten tahsil edilemeyen kamu alacağının tahsili yoluna gidilmesi gerektiği yönünde görüşler de bulunmaktaydı.
Ortakların Sorumluluğunun Niteliği ve Oranı
Kamu borcundan dolayı ortağın sorumluluğu, sermaye hissesi oranında ve doğrudan doğruyadır. Bu, ortağın kendi malvarlığı ile sorumlu olacağı anlamına gelir.
Ortağın sorumluluğu, kusursuz sorumluluk esasına dayanmaktadır. Yani, ortağın kusurlu olup olmadığına bakılmaksızın, şirketten tahsil edilemeyen kamu alacağından sorumlu tutulur.
Kamu borcunun tamamı ya da bir kısmı, herhangi bir ortaktan istenemeyecektir. Her bir limited şirket ortağı için, ortakların sermaye payları oranında ayrı ayrı takip yapılması gerekmektedir.
Takip Süreci ve Ödeme Emri
Şirketten kamu alacağının tahsil edilemeyeceğinin anlaşılması üzerine, ortaklara AATUHK'nın 55. maddesine uygun bir ödeme emri tebliğ edilmesi gerekmektedir. Bu ödeme emrinde, takibin hangi kanun maddesine göre yapıldığının belirtilmesi gerekmektedir.
Ortağa ödeme emri gönderilebilmesi için, şirket hakkındaki kamu alacağının kesinleşmiş olması ve şirkete ödeme emri tebliğ edilmiş olması zorunludur.
Sermaye Koyma Borcunu Yerine Getirmeyen Ortağın Durumu
Limited şirket ortağının sermaye taahhüdünü yerine getirmemesi durumunda, şirket alacaklılarının bu ortağa başvurma imkanı sınırlıdır. Kural olarak, sermaye koyma borcu iç ilişki ile ilgilidir ve şirket alacaklılarının ödenmemiş sermaye borcu dolayısıyla ortaklara doğrudan başvurma hakkı bulunmamaktadır. Ancak, bu durum kamu borçları için geçerli değildir. Ortak sermaye koyma borcunu tamamen yerine getirmiş olsa bile kamu borcundan dolayı sorumluluğu devam eder.
Diğer Hususlar
Borçlu ortağın borcunun şirketin başka bir ortağı veya ortakları tarafından ödenmesi halinde, bu ödemenin yapılabilmesi için şirketin herhangi bir karar almasına gerek yoktur. Ayrıca borçlu ortağın borcunu, şirket ve şirket ortakları dışında üçüncü kişiler de ödeyebilir.
Şirketin tüzel kişiliği veya ortaklar alacaklının haklarını öderse, şirket fesih ve tasfiye olunmaz.
Şirketin, ortağın borcunu ödeyebilmesi için ortaklar kurulunun bu ödeme konusunda karar alması gerekir. Limited şirketin, ortağın borçlarını ödemesi işlemi, şirketin temel işlemleri arasında olmadığından bu işlem temsil yetkisi dışındadır.
Şirketi temsilen işlemlerinde ortaklardan birinin borç bildirmesi diğerine sirayet etmez.
Limited şirket ortak ve yöneticilerinin kamu borçlarından sorumluluğu, 6183 sayılı Kanun'un 35 ve mükerrer 35. maddeleri ile VUK'un 10. maddesinde düzenlenmiştir. Bu maddeler uyarınca şirket ortak ve yöneticileri hakkında 6183 sayılı Kanun'un 54 vd. maddeleri uyarınca takip yapılması ve bu takipte borcun ödenmemesi üzerine ortak veya yöneticilerin malvarlığına haciz uygulanması gerekmektedir.
Şirket müdürü olarak VUK'un 10. maddesi gereği şirket borçlarından sorumlu olan şirket müdürü hakkında usulüne uygun olarak ödeme emri tebliğ edilip icra takibi yapılmadan şirket müdürünün mallarına haciz uygulanamaz.
Şirket ortağının malvarlıksal borçlarının başında sermaye koyma borcu gelmektedir.
Limited şirket ortakları, şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan kamu alacağından sermaye hisseleri oranında doğrudan doğruya sorumlu olurlar ve bu Kanun hükümleri gereğince takibe tabi tutulurlar.
Kamu alacağının kısmen veya tamamen tahsil edilememesi halinde artık ortaklara yönelik takipler başlatılabilecektir.
Ortakların şirket borçlarından sorumlu tutulmasıyla kamu alacağının tahsilini engellemeye yönelik kötü niyetli girişimlerin engellenmesi amaçlanmıştır.
Limited şirket ortağının, kendisine gönderilen ödeme emrine itirazı sonucu açılan davanın yargılama giderlerini, şirketten talep etmesi mümkündür.
