Sözleşmelerde belirlenen cezai şart tutarları, bazı durumlarda borçlunun ekonomik durumuyla veya sözleşmenin değeriyle karşılaştırıldığında oldukça yüksek olabilir. Bu nedenle cezai şartın mahkeme tarafından azaltılıp azaltılamayacağı, uygulamada sıklıkla tartışılan konular arasındadır. Türk Borçlar Kanunu, cezai şartın miktarı konusunda taraflara serbestlik tanırken bu serbestliği belirli sınırlarla düzenlemiştir.
Türk Borçlar Kanunu'nun 182. maddesinin son fıkrasında hâkimin aşırı gördüğü ceza koşulunu kendiliğinden indireceği öngörülmüştür. Bu hüküm kapsamında cezai şartın ölçüsüzlüğü, sözleşmenin niteliği ve somut olayın koşulları dikkate alınabilir. Ancak cezai şartın yüksek olması, her durumda aynı oranda indirim yapılmasını gerektirmez.
Ticari ilişkilerde ise Türk Ticaret Kanunu'nun 22. maddesi ayrıca önem taşımaktadır. Tacir sıfatını taşıyan borçluların belirli cezai şartların aşırı olduğu gerekçesiyle indirilmesini istemeleri bakımından özel sınırlamalar bulunmaktadır. Bununla birlikte sözleşmenin ve ceza koşulunun niteliği ile geçersizlik sebepleri ayrıca değerlendirilmelidir.
Cezai şartın indirilmesi konusunda tek bir oran veya bütün sözleşmelere uygulanabilecek sabit bir ölçüt bulunmamaktadır. Mahkeme, ilgili kanuni hükümleri ve uyuşmazlığın özelliklerini dikkate alarak değerlendirme yapar. Bu nedenle cezai şartın talep edilmesi veya indirilmesinin istenmesi durumunda tarafların sıfatları, sözleşmenin amacı ve ihlalin sonuçları birlikte incelenmelidir.
