Sözleşmelerin kurulmasından sonra tarafların kontrolü dışında gelişen olağanüstü olaylar, borçların yerine getirilmesini etkileyebilir. Doğal afetler, savaşlar, bazı idari yasaklar veya öngörülemeyen olağanüstü gelişmeler, somut olayın özelliklerine göre mücbir sebep tartışmasını gündeme getirebilir. Ancak meydana gelen her olağanüstü olay, borçlunun sorumluluktan kendiliğinden kurtulmasını sağlamaz.
Türk Borçlar Kanunu'nda mücbir sebep bütün sözleşmeler bakımından tek bir genel tanımla düzenlenmemiştir. Bununla birlikte borcun ifa edilememesi ve sorumluluğun belirlenmesi açısından özellikle 112. ve 136. maddeler önem taşımaktadır. Borcun borçlunun sorumlu tutulamayacağı sebeplerle imkânsız hâle gelmesi durumunda, kanuni koşullar çerçevesinde borcun sona ermesi gündeme gelebilir.
Mücbir sebep değerlendirmesinde olayın öngörülebilirliği, kaçınılmazlığı, borçlunun kontrol alanı dışında gerçekleşmesi ve borcun ifası üzerindeki etkisi önem taşır. Özellikle ifanın yalnızca ekonomik açıdan zorlaşması ile objektif olarak imkânsız hâle gelmesi birbirinden farklı hukuki sonuçlar doğurabilir. Aşırı ifa güçlüğü hâllerinde Türk Borçlar Kanunu'nun 138. maddesi ayrıca değerlendirilebilir.
Mücbir sebep nedeniyle sorumluluktan kurtulma imkânı, sözleşmenin türüne, tarafların üstlendikleri risklere ve olayın borcun ifasına etkisine bağlıdır. Sözleşmede mücbir sebep hükümlerine yer verilmiş olması da hukuki değerlendirmeyi etkileyebilir. Bu nedenle olağanüstü olayların borç ilişkilerine etkisi incelenirken, yalnızca olayın meydana gelmesi değil, ifa üzerindeki somut sonuçları da dikkate alınmalıdır.
