Sosyal medya etkileyicisi (Influencer) tarafından tanıtılan, tavsiye edilen veya bağlantı (Link) verilerek yönlendirilen bir ürünün tüketici nezdinde bedensel veya malvarlığı zararına yol açması durumunda doğacak hukuki sorumluluklar; ürün güvenliği, tüketici hukuku, borçlar hukuku ve ticaret hukuku disiplinlerinin kesişiminde yer almaktadır.
Uyuşmazlığın çözümünde esas alınacak temel mevzuat hükümleri şunlardır:
A. Ürün Güvenliği ve Kusursuz Sorumluluk (7223 Sayılı Kanun)
7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu, piyasaya arz edilen ürünlerin güvenli olmasını ve güvensiz ürünlerin yol açtığı zararların tazminini kusursuz sorumluluk esasına bağlamıştır:
Ürün Sorumluluğu Tazminatı (Madde 6):
- "(1) Ürünün, bir kişiye veya bir mala zarar vermesi halinde, bu ürünün imalatçısı veya ithalatçısı zararı gidermekle yükümlüdür."
- "(2) İmalatçı veya ithalatçının sorumlu tutulabilmesi için, zarar gören tarafın uğradığı zararı ve uygunsuzluk ile zarar arasındaki nedensellik bağını ispat etmesi zorunludur."
- "(3) Ürünün sebep olduğu zarardan birden fazla imalatçı veya ithalatçının sorumlu olması halinde, bunlar müteselsilen sorumlu tutulurlar."
- "(4) İmalatçı veya ithalatçıyı üründen kaynaklanan tazminat sorumluluğundan kurtaran ya da bu sorumluluğu azaltan sözleşmelerin ilgili maddeleri hükümsüzdür."
- "(5) Ürünün sebep olduğu zarar nedeniyle ödenecek maddi ve manevi tazminat miktarının belirlenmesinde 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu hükümleri uygulanır."
- "(6) Tazminat talebi için zamanaşımı süresi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren üç yıl ve her halde zararın doğduğu tarihten itibaren on yıldır."
Dağıtıcının Sorumluluğu (Madde 11/3):
- "(3) Üründen kaynaklanan tazminat sorumluluğuna ilişkin olarak ürünün imalatçısı, yetkili temsilcisi veya ithalatçısının belirlenemediği durumlarda, zarara uğrayan kişiye bu iktisadi işletmecilerin isim ve irtibat bilgilerini, bu bilgilere sahip değil ise tedarik zincirinde yer alan bir önceki iktisadi işletmecinin isim ve irtibat bilgilerini bu talebin kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde bildirmeyen dağıtıcı, bu Kanun kapsamında imalatçı gibi tazminattan sorumlu tutulur."
B. Tüketicinin Korunması ve Reklam Mevzuatı (6502 Sayılı Kanun ve Kılavuz)
Influencer paylaşımları pazarlama iletişimi kapsamında ticari reklam ve uygulama sayılmaktadır:
Ticari Reklam ve Örtülü Reklam Yasağı (Madde 61):
- "(1) Ticari reklam, ticaret, iş, zanaat veya bir meslekle bağlantılı olarak; bir mal veya hizmetin satışını ya da kiralanmasını sağlamak, hedef kitleyi oluşturanları bilgilendirmek veya ikna etmek amacıyla reklam verenler tarafından herhangi bir mecrada yazılı, görsel, işitsel ve benzeri yollarla gerçekleştirilen pazarlama iletişimi niteliğindeki duyurulardır."
- "(2) Ticari reklamların Reklam Kurulunca belirlenen ilkelere, genel ahlaka, kamu düzenine, kişilik haklarına uygun, doğru ve dürüst olmaları esastır."
- "(3) Tüketiciyi aldatıcı veya onun tecrübe ve bilgi noksanlıklarını istismar edici, can ve mal güvenliğini tehlikeye düşürücü, şiddet hareketlerini ve suç işlemeyi özendirici, kamu sağlığını bozucu, hastaları, yaşlıları, çocukları ve engellileri istismar edici ticari reklam yapılamaz."
- "(4) Reklam olduğu açıkça belirtilmeksizin yazı, haber, yayın ve programlarda, mal veya hizmetlere ilişkin isim, marka, logo veya diğer ayırt edici şekil veya ifadelerle ticari unvan veya işletme adlarının reklam yapmak amacıyla yer alması ve tanıtıcı mahiyette sunulması örtülü reklam olarak kabul edilir. Her türlü iletişim aracında sesli, yazılı ve görsel olarak örtülü reklam yapılması yasaktır."
- "(7) Reklam verenler, reklam ajansları ve mecra kuruluşları bu madde hükümlerine uymakla yükümlüdür."
Haksız Ticari Uygulamalar (Madde 62): Mesleki özenin gereklerine uymayan ve tüketicinin ekonomik davranış biçimini bozan veya bozma ihtimali bulunan uygulamalar yasaktır; uygulamanın haksız olmadığını ispat yükü uygulayıcıya aittir.
İdari Yaptırımlar (Madde 77/12): Madde 61 hükümlerine aykırı hareket eden mecra kuruluşları (etkileyiciler dahil) ve reklam verenler hakkında Reklam Kurulu tarafından durdurma, düzeltme, içeriğin çıkarılması/erişimin engellenmesi ve idari para cezası yaptırımları uygulanır.
Sosyal Medya Kılavuzu: Reklam Kurulu'nun ilke kararı uyarınca reklam işbirliklerinin açıkça belirtilmesi, deneyimlenmemiş ürünlerin kullanılmış gibi gösterilmemesi ve sağlık beyanı kurallarına uyulması zorunludur.
C. Haksız Fiil ve Müteselsil Sorumluluk (6098 Sayılı TBK)
Haksız Fiil Sorumluluğu (Madde 49): "Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür. Zarar verici fiili yasaklayan bir hukuk kuralı bulunmasa bile, ahlaka aykırı bir fiille başkasına kasten zarar veren de, bu zararı gidermekle yükümlüdür."
Müteselsil Sorumluluk (Madde 61 ve 62):
- "Birden çok kişi birlikte bir zarara sebebiyet verdikleri veya aynı zarardan çeşitli sebeplerden dolayı sorumlu oldukları takdirde, haklarında müteselsil sorumluluğa ilişkin hükümler uygulanır." (TBK m. 61)
- "Tazminatın aynı zarardan sorumlu müteselsil borçlular arasında paylaştırılmasında, bütün durum ve koşullar, özellikle onlardan her birine yüklenebilecek kusurun ağırlığı ve yarattıkları tehlikenin yoğunluğu göz önünde tutulur." (TBK m. 62/1)
D. Haksız Rekabet Hükümleri (6102 Sayılı TTK)
TTK m. 55/1-a-2 ve m. 55/1-a-9 uyarınca malların özellikleri, yararları veya tehlikeleri hakkında gerçek dışı veya yanıltıcı açıklamalarda bulunulması haksız rekabet teşkil eder. TTK m. 56 kapsamında zarar görenler men, ref ve kusur hâlinde zararın tazminini talep edebilirler.
