1. Sahte Fatura Kavramı ve Oluşum Şekilleri
Sahte fatura, gerçek bir hukuki ilişki veya işlem olmadığı halde düzenlenmiş belgelerdir. Bu belgeler, devletten vergi kaçırmak, kaçakçılık yapmak veya taraflar arasındaki hayali ilişkileri gizlemek amacıyla kullanılabilir. Yargıtay, sahte faturayı "Faturaya konu iş gerçek bir durumu yansıtmıyor ise 'naylon fatura' sayılır ve hiçbir biçimde incelemede dikkate alınmaz" şeklinde tanımlamıştır.
Sahte faturalar iki temel şekilde düzenlenebilir:
Tamamen Gerçek Dışı Düzenleme: Taraflar arasında hiçbir temel borç ilişkisi bulunmadan, tamamen gerçek dışı bilgilerle fatura düzenlenmesi.
İçeriği İtibarıyla Gerçeğe Aykırı Düzenleme: Gerçek bir mal ve hizmet alım satımı yapılmasına rağmen, faturada satılan malın veya verilen hizmetin miktarında, satış bedelinde gerçeğe aykırı bilgilere yer verilmesi. Bu durum, muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge olarak da adlandırılır.
Ayrıca, yetkili matbaalar dışında bastırılan, notere tasdik ettirilmeyen veya gerçek mükellef dışındaki kişiler tarafından bastırılan faturalar da sahte fatura olarak nitelendirilir. Gerçek bir vergi mükellefinin bilgileri kullanılarak gerçeğe aykırı düzenlenen belgeler de sahte belge kapsamındadır.
2. Sahte Fatura Düzenleme ve Kullanma Suçları
Sahte fatura düzenleme ve kullanma eylemleri, Vergi Usul Kanunu (VUK) Madde 359/b kapsamında vergi kaçakçılığı suçları arasında yer almaktadır. Bu suçlar, devletin vergi gelirini muhafaza etmek ve vergi kaybını engellemek amacıyla korunmaktadır.
2.1. Sahte Fatura Düzenleme Suçu
Sahte fatura düzenleme suçu, belgenin yalnızca sahte olarak oluşturulmasıyla oluşur; vergi kaybına yol açma gibi ek bir şart aranmaz. Düzenleme, bir belgenin yasal gerekliliklere uygun olarak oluşturulup varlık kazanmasını ifade eder. Gerçek bir muamele veya durum olmadığı halde, bunlar varmış gibi belge düzenlenmesi bu suçu oluşturur.
2.2. Sahte Fatura Kullanma Suçu
Sahte fatura kullanma suçu ise, düzenlenen sahte belgenin deftere kaydedilmesi veya beyannameye esas alınmasıyla oluşur. Yargıtay'a göre sahte belge kullanmak, "sahte belgenin yer aldığı beyannamenin vergi dairesine verilmesidir" Sahte fatura kullanan mükellef, giderlerini fazla göstererek vergi matrahını düşürmekte ve böylece daha az vergi ödemekte veya hiç vergi ödememektedir.
3. Sahte Fatura Düzenleme ve Kullanma Suçlarının Ayrımı ve Cezai Sonuçları
Sahte fatura düzenleme ve sahte fatura kullanma suçları, birbirinden ayrı ve bağımsız suçlardır. Yargıtay, bu iki suçun farklı niteliklere sahip olduğunu ve birbirine dönüşmeyeceğini birçok kararında vurgulamıştır.
Failin bizzat sahte fatura düzenlemesi durumunda, aynı belgeyi kullansa bile "sahte fatura düzenleme" suçu oluşur.
Başkasının sahte olarak düzenlediği faturayı kullanması halinde ise "sahte fatura kullanma" suçu oluşur.
Eğer fail hem sahte fatura düzenleyip hem de başka bir mükellefin düzenlediği sahte faturayı kullanırsa, her iki suç da ayrı ayrı kabul edilecek ve her eylem için ayrı cezalandırma yapılacaktır, çünkü her bir hareket bağımsız bir suç oluşturur.
VUK Madde 359/b uyarınca, sahte belge düzenleyen ve kullananlar için üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür. Bu ceza, muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge düzenleme ve kullanma hareketlerinden daha ağır bir yaptırımdır.
4. Sahte Fatura Kullanımında Kast Unsuru
Sahte fatura kullanma suçunun oluşabilmesi için, kullanıcının belgenin sahte olduğunu bilmesi veya bilmesinin gerekmesi önemlidir. Eğer kullanıcının belgenin sahte olduğunu bilmesi gerekiyorsa ve bu durum kasıtlı ise, VUK Madde 359 kapsamında sahte belge kullanımı söz konusu olacaktır. Aksi takdirde, yani kişinin belgenin sahte olduğunu bilmemesi veya anlayamaması durumunda, kastın varlığından söz edilemeyeceğinden sahte belge kullanma suçu işlenmemiş sayılabilir.
Ancak, belgesiz yapılan satın almanın başka bir mükellefin faturasıyla belgelendirilmesi halinde, bu faturaların düzenleyip verenle gerçek bir alım-satım olmadığından sahte olarak kabul edilmesi gerektiği yönünde Yargıtay kararları bulunmaktadır.
5. Sahte Fatura ve Hukuki Sonuçları
Sahte faturalar, şeklen geçerli bir fatura olması nedeniyle ancak sahteliği tespit edilerek geçersiz hale gelir ve bu tespite kadar gerçek ve geçerli bir fatura gibi sonuç doğurur. Sahte fatura düzenlenmesi veya kullanılması, vergi ziyaına neden olabileceği gibi, doğrudan vergi kaçakçılığı suçu olarak da değerlendirilir.
Sahte fatura kullanımı, vergi yükümlülüğünden kaçınmak için vergi matrahını azaltmakla kalmayıp aynı zamanda haksız rekabete de yol açar. Bu durum, vergi yükümlülüklerini yerine getiren dürüst mükellefler açısından önemli bir adaletsizlik yaratır.
Sahte fatura düzenleme ve kullanma fiillerine yaptırım uygulanarak, vergi gelirindeki azalmanın engellenmesi ve kamunun belgelere olan güveninin korunması amaçlanmaktadır.
