Bankacılık, sigortacılık, abonelik ve çeşitli hizmet sözleşmelerinde önceden hazırlanmış standart sözleşme hükümleri sıklıkla kullanılmaktadır. Bu sözleşmelerde taraflardan biri, diğer tarafın içeriğini müzakere etme imkânı bulunmayan hükümlerle karşılaşabilir. Türk Borçlar Kanunu, bu tür sözleşme hükümlerinin denetlenmesine ilişkin özel düzenlemeler içermektedir.
Türk Borçlar Kanunu'nun 20 ila 25. maddelerinde genel işlem koşulları düzenlenmiştir. Genel işlem koşulları, sözleşmeyi düzenleyen tarafın ileride çok sayıda benzer sözleşmede kullanmak amacıyla önceden hazırladığı hükümlerdir. Bu koşulların sözleşmeye dâhil edilmesi, yorumlanması ve içerik bakımından denetlenmesi belirli kurallara bağlanmıştır.
Karşı tarafın menfaatine aykırı genel işlem koşullarının sözleşme kapsamına girmesi için kanunda öngörülen bilgilendirme ve kabul koşullarının gerçekleşmesi gerekebilir. Ayrıca dürüstlük kuralına aykırı biçimde karşı tarafın durumunu ağırlaştıran düzenlemeler geçersizlik yaptırımıyla karşılaşabilir. Tüketici işlemlerinde ise haksız şartlara ilişkin özel koruyucu hükümler de uygulanmaktadır.
Bir sözleşmenin imzalanmış olması, içerisindeki bütün standart hükümlerin mutlaka geçerli olduğu anlamına gelmez. Sözleşme koşullarının nasıl hazırlandığı, karşı tarafa açıklanıp açıklanmadığı ve içeriklerinin dürüstlük kuralına uygunluğu değerlendirilmelidir. Bu nedenle özellikle standart sözleşmelerde yer alan tek taraflı ve ağır yükümlülüklerin hukuki denetimi önem taşımaktadır.
