1.Arabuluculuk Kavramı ve Hukuki Niteliği
Arabuluculuk; tarafsız ve bağımsız bir üçüncü kişinin rehberliğinde tarafların uyuşmazlığı serbest iradeleriyle çözmelerini sağlayan alternatif bir uyuşmazlık çözüm yöntemidir Dava şartı arabuluculukta ise sürece başvuru zorunlu tutulmakla birlikte, anlaşma sağlanması veya sürecin sürdürülmesi tarafların iradesine bırakılmıştır.
2. Dava Şartı Arabuluculuğun Uygulanma Şartları
Bir uyuşmazlığın dava şartı arabuluculuğa tabi olması için:
- Tasarruf Yetkisi: Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği özel hukuk uyuşmazlığı olması gerekir; kamu düzenine ilişkin konularda uygulanamaz.
- Kanuni Düzenleme: İlgili özel kanunda açıkça dava şartı olarak öngörülmüş bulunmalıdır.
- Tahkim / Özel Yol Engeli: Sözleşmede tahkim kaydı bulunması veya kanunen zorunlu başka bir alternatif çözüm yolunun öngörülmesi hâlinde dava şartı arabuluculuk hükümleri uygulanmaz .
- Talebin Niteliği: Kural olarak eda, alacak ve tazminat taleplerinde aranır; salt sözleşmenin hükümsüzlüğünün tespiti gibi tespit davalarında dava şartı aranmaz
3. Kapsamdaki Başlıca Uyuşmazlık Türleri
1. Ticari Uyuşmazlıklar: Ticari davalardan konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvuru zorunludur.
2. İş Uyuşmazlıkları: Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi/işveren alacağı, tazminatı, işe iade ile bunlara ilişkin itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları dava şartına tabidir. (İş kazası/meslek hastalığından doğan tazminat ve tespit davaları istisnadır.)
3. Tüketici Uyuşmazlıkları: Tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklarda arabuluculuk dava şartıdır
- İstisnalar: Tüketici hakem heyetinin görev alanına giren uyuşmazlıklar, hakem heyeti kararlarına itirazlar ve tüketici işlemi niteliğindeki taşınmazın aynından doğan davalar arabuluculuk kapsamı dışındadır.
4. Kira Uyuşmazlıkları: İlamsız icra yoluyla tahliye hâriç, kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar (tahliye ve kira tespit davaları dahil) dava şartı arabuluculuk kapsamındadır
4. Süreç ve Usulî Sonuçlar
- Zamanlama ve Tamamlanamama Kuralı: Arabuluculuk faaliyeti dava açılmadan önce tamamlanmış olmalıdır. Dava açıldıktan sonra yapılan başvuru kural olarak geçerli sayılmaz ve sonradan tamamlanabilir bir dava şartı değildir.
- Görevsizlik İstisnası: Dava görevsiz mahkemede açılmışsa, dosya görevli mahkemenin esasına kaydedilmeden önce arabuluculuk süreci tamamlanıp tutanak sunulursa dava şartı yerine getirilmiş sayılır.
- Son Tutanağın Sunulması: Anlaşmaya varılamadığına ilişkin son tutanağın dava dilekçesine eklenmesi zorunludur. Tutanak eklenmemişse mahkemece 1 haftalık kesin süre verilir; verilen sürede sunulmazsa veya hiç arabulucuya başvurulmamışsa dava dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddedilir.
- Uyuşmazlık Kalemlerinin Açıklığı: Başvuru ve son tutanakta talep edilen alacak ve tazminat kalemlerinin somut olarak gösterilmesi gerekir; soyut ve genel ifadeler yeterli kabul edilmemektedir.
